Нашите механички пријатели, роботите, стануваат се повеќе свесни за своето постоење.

Иако самосвесноста на машините повеќе изгледа како научна фантастика отколку наука, постојат цврсти практични докази за тоа, објаснува роботичарот Ход Липсон од Лабараторијата за компјутерска синтеза на Унверзитетот Корнел.

“Најголемиот предизвик денес за роботите е откривањето како да се прилагодат на нови ситуации,” вели тој. “Постојат милиони роботи, повеќето во фабриките и доколку се е на вистинското место во вистинско време за нив, тие се натчовечки во нивната прецизност, моќ, брзина, во нивната способност да работат постојано 24/7 во ризични услови - но доколку еден дел не е на свое место, тогаш играта завршува.”

Овој недостиг на прилагодливост “е причината зошто немаме многу роботи во домот, кој е понеструктуиран од фабриката,” додаде Липсон. “Клучно е роботите да создадат модел од себеси за да откријат што функционира, а што не, со цел да се прилагодат.”

Затоа, Липсон и неговите колеги развија робот со форма на четириножна морска звезда чиј мозок, или управувач, разви модел за своето тело. Истражувачите  го стартуваа дроидот со свест за моторот и останатите делови кои ги поседува и му дадоа директива за движење. Преку обиди и грешки, добивајќи повратен одговор од неговите сензори со секое движење, машината користеше повторени симулации за да открие како е составено неговото тело и самостојно разви тромава, но ефективна форма на движење.

Сега, наместо да имаме роботи кои ги моделираат сопствените тела, Липсон и Хуан Загал, од Универзитетот на Чиле во Сантиаго, развија роботи кои во суштина се потпираат на сопствените мисли. Тие постигнаа способност за метакогниција, поставувајќи два умови во еден бот. Еден контролер беше наградуван кога се движеше кон сините точки кои се движеа по случајни шаблони и за избегнувањето на црвените точки како да се отровни, а вториот контролер го моделираше однесувањето на првиот и дали беше успешно или не.

И зошто два умови може да бидат подбри од еден? Истражувачите ги променија правилата така што се наградуваше движењето кон црвените точки, а избегнувањето на сините. Рефлектирајќи ги постапките на првиот контролер, вториот можеше да направи промени за да се прилагоди на неуспехот - на пример, ги филтрираше сонзорните податоци за да ги направи црвените точки да изгледаат сино, а сините да изгледаат како да се црвени, вели Липсон. На овој начин роботот можеше да се адаптира после само 4 до 10 физички екперименти, наместо после илјадници кои ќе беа потребни доколку се користеа вообичаените еволутивни техники на роботиката.

“Тоа може да доведе до начин за препознавање на опасни ситуации, учејќи од нив без да има потреба физички да поминат низ нив - тоа е нешто што недостига во роботиката,” вели компјутерскиот научник Џош Бонгард од Универзитетот во Вермонт, поранешен соработник на Липонови кој не учествуваше во оваа студија.

Покрај роботите кои размислуваат за тоа што го мислат, Липсон и неговите колеги истражуваат и дали роботите може да го моделираат тоа што го мислат другите, особина која психолозите ја нарекуваат “теорија на умот”. На пример, тимот имаше еден робот кој го набљудуваше однесувањето на другиот и неговото неправилно, спирално движење кон светлото. Повремено, набљудувачот можеше да го предвиди движењето на другиот доволно добро да дознае каде да постави “стапица” за него на површината. “Тоа во основа е читање на мислите,” вели Липсон.

“Наша мисија е да им дадеме на машините еднакви способности за самосвест како кај луѓето,” вели Липсон. “Ова истражување може да доведе до нови погледи за комплицираната тема за нашата самосвесност од друг агол - како функционира, зошто и како се развива.”

Една потенцијална апликација која ја тестираа за самосвесните машини е со модел на мост, со континуирано сензорно набљудување на вибрациите околу сопствената рамка за да развијат слика за сопственото “тело”. “При симулациите покажавме дека може да ги идентификува ослабените споеви многу порано отколку при вообичаените методи на инженеринг,” вели Липсон. “Мостот нема ненадејно да се разбуди еден ден и да ве поздрави, но на примитивен начин може да кажете дека има слика за себе, доволно за да вклучи црвено светло кога нешто не е во ред.”

Клучното прашање за ова истражување се однесува за тоа колку далеку може да стигне. “Ова се многу едноставни роботи, од осум или неколку движечки делови, па релативно е лесно да конструираат модели за се. Но доколку се доразвијат, дали сеуште ќе може да создадат добар модел од себеси?” прашува Бонгард. “Тоа прашање важи и за социјалните роботи, кои го набљудуваат човековото однесување. Прашањето за прилагодливоста е она што истражувањето го испитува во моментов.”

Интересно, истражувањето откри и која психичка болест можат да ја развијат роботите. На пример, роботот со форма на морска звезда кој создаваше слика за себе “спонтано развиваше синдром на фантомски екстремитет, сметајќи дека има раце и нозе и покрај тоа што немаше,” вели Липсон. “Како што роботите стануваат посложени и се развиваат, можеме да ги забележуваме дека истите видови на пореметување кои се јавуваат кај луѓето, можат да се јават и кај машините.”

Липсон детално го претстави истражувањето на неговиот тим на годишната средба на Американското здружение за напредок на науката на конференцијата во Вашингтон.