За колку пари би му врзале шамар на вашиот најдобар пријател или пријателка (со негова или нејзина дозвола) како дел од некоја шега?

Со вакво и слични прашања Џонатан Хеит , професор на Универзитетот во Вирџинија, се обидува да влезе во длабочините на прашањето за моралноста. Се чини дека е на добар пат. За да го открие потеклото и механизмите на моралноста тој ги поставил и овие прашања:

• За колку пари би го удриле вашиот татко (со негова дозвола) како дел од шега?
• За колку пари би си забоделе игла во вашата дланка?
• За колку пари би се сложиле да забодите игла во дланката на дете кое не го познавате?

Според Хеит, начинот на кој ги одговарате овие прашања може да открие некои работи за вашата моралност, но и за политичката ориентација. Според неговите истражувања, конзервативците имаат тенденција да се грижат повеќе за прашања од типот на хиерархија и респект, додека либералите се концентрираат на грижата и праведноста.

Огледите на Хеит овозможуваат да се направи увид во синтезата на еволуциони, невролошки и социјално-психолошки фактори за поддршка на три принципи:

1. Интуитивна примарност – човековите емоции и внатрешните претчувства се главен двигател на нашите морални судови
2. Морално резонирање ако е за социјална употреба – ние се подложуваме на морално размислување не за да дојдеме до вистината, туку за да ги убедиме другите луѓе во нашата доблест или да извршиме влијание да не подржат
3. Моралноста врзува и гради – моралноста и озборувањето биле клучни за еволуцијата на човековата ултрасоцијалност, дозволувајќи им на луѓето – и на ниедни други примати – да живеат во големи, висококооперативни групи.

„Ставањето на овие три принципи на иста маса, не поттикнува да ги преиспитаме некои од најподржуваните идеи кои ги гаиме за нас" – вели Хеит. Неговите испитувања покажале дека, воглавно, луѓето ги следат внатрешните претчувства а дури потоа ги прават моралните резонирања.

„Од времето на просветителството па до денес, многу филозофи со пиетет зборувале за моќта на ладнокрвното, бесчувствително расудување. За несреќа, малкумина покрај филозофите може да се впуштат во едно вакво ладно, чесно расудување кога се работи за моралните прашања. Остатокот од нас се однесува повеќе како адвокати, употребувајќи било какви аргументи што може да ни се најдат за нашиот случај, отколку да се однесуваме како судии или пак научници при доаѓање до вистината.

Ова не значи дека ние сме проколнати да бидеме неморални; едноставно значи дека треба да ги побараме корените на моралноста на друго место – во емоциите и интуицијата кои обично не прават чесни и подготвени за соработка, а истовремено подготвени и да повредиме или убиеме некого или нешто во одбрана на некој принцип."– изјавува Хеит.

Според Хеит, човековата моралност е „културна конструкција" која е изградена врз и е ограничена од мало множество на еволуирани психолошки системи.

Хеит смета дека политиката на либералите се базира на главно два од овие системи, вклучувајќи ја емоционалната осетливост на повреди и праведноста. Конзервативците пак, од друга страна, ги употребуваат и овие два системи но имаат и уште три, вклучувајќи емоционална осетливост за :

• Интрагрупни граници
• Авторитет
• Спиритуална чистотија

„Сите започнуваме со истиот морален капацитет кој еволуирал со текот на времето, но потоа секој од нас учи само подмножество на можните човекови доблести и вредности. Честопати ги демонизираме луѓето кои имаат различни политички идеологии од нашата заради нашата неспособност да ги цениме моралните мотиви кои оперираат од другата страна на тој конфликт. Опкружени сме од морални судири, на лично , национално и интернационално ниво.

Неодамнешните научни достигнувања во психологијата на моралот може да ни помогнат да објасниме зошто овие конфликти се толку страсни и непомирливи. Но, разбирањето на психологијата на моралот може и да укаже на некои нови начини како да се премостат овие поделби, да отвори канал кон срцата и умовите на двете страни на конфликтот." – објаснува Хеит.